«Η συμμετοχή των νέων (επιστημόνων) στα κοινά»

«Η συμμετοχή των νέων (επιστημόνων) στα κοινά»

Αναδημοσίευση απο την εφημερίδα Εθνική Φωνή (8/4/2019) το άρθρο του καθηγητή Δημήτρη Ξενάκη.

 Στη χώρα μας ο νέος πολιτικός επιστήμονας αν και ασχολείται με ένα τόσο δύσκολο αντικείμενο δεν έχει εύκολα την δυνατότητα εκτός της ακαδημαϊκής κοινότητας, να συνεχίσει να εντρυφεί στην πολιτική επιστήμη μέσα σε ένα περιβάλλον ειδικά διαμορφωμένο γι’ αυτόν το σκοπό. Δυστυχώς, μετά το πανεπιστήμιο οι πολιτικοί επιστήμονες έχουν να διαλέξουν ανάμεσα στον μοναχικό δρόμο της μελέτης ή σε έναν δρόμο καθαρά καθοδηγούμενο από κομματικές διεργασίες και στενά ιδεολογικά πλαίσια. Δυστυχώς υπάρχουν πολλοί λίγοι θεσμοί και ινστιτούτα όπου μπορούν να συνεχίσουν την ενασχόληση τους με την πολιτική επιστήμη.

 Αν και για τη συμμετοχή των νέων επιστημόνων οι σκέψεις μου αφορούσαν κυρίως την αναγκαιότητα και πόση διαφορά θα έκαναν στη δημόσια διοίκηση, σε ότι αφορά το ευρύτερο ζήτημα της συμμετοχής των νέων εκεί μου ήρθαν διάφορα εθνικά και τοπικά ευτράπελα κατά νου, όπως ένα από τα πιο γνωστά έργα του Δημήτρη Ψαθά η «Οικογένεια Βλαμμένου». Ένα ευθυμογράφημα, που περιγράφει τα κατορθώματα των μελών μιας νεόπλουτης ελληνικής οικογένειας, κυρίως του υιού Ζαν Βλαμένου, Αν εμβαθύνει κανείς στον χαρακτήρα του Ζαν Βλαμμένου και της υπόλοιπης κατάστασης που σκιαγραφεί η κωμωδία του Ψαθά, θα διαπιστώσει πως στόχος της δεν είναι να μας χαρίσει μόνο το γέλιο, αλλά και να μας προβληματίσει. Γιατί, όταν οι πολιτικοί μιας χώρας είναι για γέλια, τότε το μέλλον της χώρας είναι πιθανότατα για κλάματα. Δυστυχώς αυτό το μέλλον είναι εδώ και η τυφλή κρίση χωρίς ορατή έξοδο που βιώνουμε εδώ και περίπου μια δεκαετία, είναι η πιο τρανταχτή απόδειξη. 

Σε μια εποχή γκρίζα, διαβρωμένη από την αναξιοπιστία, την υποκρισία, τη διγλωσσία, την αδικία και την αναξιοκρατία, οι επιπτώσεις είναι εμφανείς δια γυμνού οφθαλμού: η πτώση των αξιών, η αμφισβήτηση των προτύπων, ο ατομισμός, το κυνήγι του βολέματος με πλάγιους τρόπους, η άνευ όρων επιδίωξη του κέρδους και της δόξας είναι μόνο κάποιοι από τους λόγους που οδηγούν στην αποστροφή των νέων από την πολιτική και τη συμμετοχή στα κοινά. 

Η αποστασιοποίηση από την πολιτική αν και είναι γενικότερο πρόβλημα, εντούτοις χαρακτηρίζει ιδιαίτερα τους νέους. Για παράδειγμα, η αποχή στις φοιτητικές εκλογές αυξάνεται χρόνο με το χρόνο. Ρώτησα πρόσφατα έναν ευφυή διδακτορικό φοιτητή μου γιατί δεν συμμετείχε στις φοιτητικές εκλογές. «Δεν ψήφισα», μου είπε «γιατί δεν πιστεύω ότι πρόκειται ν' αλλάξει τίποτα». Ο φοιτητής αυτός, όπως και πολλοί άλλοι που έχω τη χαρά να συνεργάζομαι, είναι ιδιαίτερα δραστήριος και το κυριότερο έχει έντονες πολιτικές απόψεις, τις οποίες δε διστάζει να εκφράζει ακόμη και με αρθρογραφία. Αρνείται εντούτοις πεισματικά την οποιαδήποτε συμμετοχή του στα κοινά. Με αυτό το παράδειγμα θέλω να πω δηλαδή πως η απόλυτη και αφοριστική στάση των νέων προς την πολιτική και τους πολιτικούς φορείς συλλήβδην εκφράζεται ακόμη και με πλήρη απαξίωση οποιασδήποτε εκλογικής διαδικασίας· συμβάλλοντας στην τρομακτική αύξηση των ποσοστών αποχής.

Σειρά σύγχρονων μελετών καταδεικνύει πως η συντριπτική πλειονότητα των νέων φαίνεται να επιλέγει την αδράνεια αλλά και την αποχή από τις πολιτικές διαδικασίες. Οι νέοι συνδέουν την πολιτική με τη διαφθορά και τα οικονομικά συμφέροντα, με συνακόλουθα συναισθήματα ανασφάλειας, απογοήτευσης, αποπροσανατολισμού, έλλειψης έμπνευσης και εμπιστοσύνης. Σε όλες τις μελέτες καταδεικνύεται πως η πολιτική ανακύκλωση θεωρείται μια από της βασικές αιτίες για την παρακμή μας. Η ανακύκλωση, σε καίριες θέσεις, πολιτικών προσώπων που έχουν φθαρεί ολοκληρωτικά στη συλλογική συνείδηση και η προσκόλληση των παλαιών και νέων κομμάτων σε αναχρονιστικές πρακτικές και προγράμματα, έχουν ως λογικό απότοκο την αποστροφή του πιο νεανικού τμήματος του πληθυσμού από την πολιτική. Η διαπίστωση αυτή έχει μια ισχυρή δόση αλήθειας, αλλά δεν εξηγεί ολόκληρο το πρόβλημα. 

Το λέω αυτό επειδή συχνά οι αναφορές στη σχέση νέων και πολιτικής, συνεπάγονται τη σχέση δύο αντιθετικών πόλων, σαν η ύπαρξη του ενός να καταργεί αυτομάτως τον άλλο. Υπ' αυτό το πρίσμα αναιρούμε εκ των προτέρων την παρουσία των νέων σε οποιαδήποτε συμμετοχή ή παρέμβαση πολιτικού χαρακτήρα. Και αυτό γιατί θεωρούμε ότι η σχέση των νέων με την πολιτική, είναι μια σχέση οργής που συνήθως καταλήγει στην απάθεια και στην απόρριψη. Στερεοτυπικοί και αόριστοι χαρακτηρισμοί περιγράφουν συχνά άδικα και αβασάνιστα τη νέα γενιά θεωρώντας την απολιτίκ –συχνά ανιστόρητη και κυρίως παθητική στις πολιτικές εξελίξεις. Ταυτόχρονα αγνοεί μεγάλα πολιτικά και ιστορικά γεγονότα, σπαταλά το χρόνο της στο διαδίκτυο, στερείται κριτικής σκέψης και παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις αδύναμη να παρέμβει και να εκφράσει την επαναστατικότητα και την ορμή της με ουσιαστικό τρόπο.

Σε αυτό το σημείο θέλω να τονίσω πως υπάρχουν και οι νέοι που αποφασίζουν να συμμετάσχουν στα κοινά. Πέρα από μια σημαντική μερίδα, που εξακολουθεί να βλέπει την πολιτική ρομα¬ντικά, δηλαδή ως ηθική λειτουργία, υπάρχει και μια άλλη εξίσου σημαντική κατηγορία που βλέπει την πολι¬τική ως παιχνίδι ευκαιρίας και όχι ως άσκηση θυσίας. Οι νέοι αυτοί έχουν ανηθικοποιηθεί, πριν ακόμη εισέλθουν στην πολιτική. Έτσι στον ήδη σαθρό οργανισμό προσθέτουν και το δικό τους σάπιο αίμα. Οι νέοι ήταν πάντα το φρέσκο αίμα, που αναζωογονούσε την πολιτι¬κή. Σήμερα η πολιτική αιμοδοτείται με αίμα που εξαρχής είναι χαλασμένο. Κανείς δεν πιστεύει πως όλα στο παρελθόν ήταν αγνά και σωστά. Ιδίως μάλιστα στην πολιτική. Όμως κάθε φορά που οι νέοι έκαναν την εμφάνισή τους στο προσκήνιο της πολιτικής, κάτι άλλαζε και στο παρασκήνιο. Οι νέοι είχαν όνειρα, ιδανικά, όρεξη και πάθος για δου-λειά, είχαν σχέδια και η πολιτική δράση τους ξεκινούσε πάντα από αγνά ελατήρια, ασχέτως βέβαια αν στη μετέ¬πειτα πορεία τους υποχρεώνονταν σε συμβιβασμούς, αθετήσεις, απαρνήσεις και πολύ συχνά και σε ηθικές υποχωρήσεις.

Ταυτόχρονα όμως και η ισοπέδωση της πολιτικής, η ταμπέλα δηλαδή ότι όλοι είναι ίδιοι, είναι μια εύκολη άρνηση που μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες καταστάσεις. Αν επικρατήσει αυτή η λογική, τότε όσοι παραμένουν ακόμη υγιείς από τις πιέσεις της παρακμής, είτε θα συμμαχήσουν με το σύστημα, είτε θα αποχωρήσουν. Και τότε ο πολιτικός στίβος θα παραμείνει ελεύθερος στους χειρότερους και αδίστακτους εκπροσώπους της. Οι συνέπειες θα είναι ολέθριες για την πολιτική, αλλά κυρίως για το μέλλον της κοινωνίας που ανήκει έτσι κι αλλιώς στους νέους. 

Σε μια περίοδο που οι πολίτες αποστρέφονται την πολιτική, οι νέοι και κυρίως οι πολιτικοί και νομικοί επιστήμονες όπως εσείς, πρέπει να επεξεργαστείτε τη δραστηριοποίηση σας τόσο στη συμβουλευτική/ επιστημονική διάσταση της πολιτικής, όσο και στην ενεργό πολιτική. 

Στην εποχή της εξειδίκευσης και του ασύλληπτου όγκου πληροφοριών με αποτέλεσμα να πληθαίνουν όλο και περισσότερο οι τομείς δράσης, η απουσία των νέων από την ενεργό κοινωνία είναι εμφανής. Στην εποχή όπου η απόρριψη των δογματισμών, κερδίζει συνεχώς έδαφος, όπου οι νέοι αλλά και οι πολίτες πλησιάζουν ο ένας στον άλλο κοινωνικά, είναι χρέος όλων να συμβάλλουμε στην ενεργοποίηση όλου του δυναμικού μας. Μόνον έτσι θα αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά στο σύνολο τους τα τρέχοντα προβλήματα και θα δρομολογηθούν εκείνες οι καινοτόμες ενέργειες που θα οδηγήσουν ασφαλώς στην πρόοδο και στην ανάπτυξη.

Η νεολαία και ιδιαίτερα το πιο πεφωτισμένο κομμάτι της, Οφείλει να αντιστέκεστε και να προτείνετε. Να αντιστέκεστε στην πτώση των αξιών, στην αναξιοκρατία, στο ψέμα, στην υποκρισία, στην αναντιστοιχία λόγων και έργων που είναι παρακμιακά φαινόμενα της κοινωνίας μιας προηγούμενης γενιάς. Κι αν το παλιό δεν έχει ακόμα πεθάνει, οι νέοι οφείλετε να γίνετε οι γεννήτορες του καινούριου, παραφράζοντας «το χρέος στη ράτσα» του Νίκου Καζαντζάκη στην ασκητική.

Οι νέοι δεν έχετε άλλο δρόμο μπροστά σας, εκτός από το δύσκολο, τον ανηφορικό. Εκεί που στο τέλος του υπάρχουν οι καρποί της ολοκλήρωσης. Αυτός ο δρόμος περνά μέσα απ' την αλήθεια και το δίκιο που έχουν μεγαλύτερη δύναμη από το ψέμα και το άδικο όπως έχει πει ο Αριστοτέλης. Είναι ο δρόμος της αλληλεγγύης, της αξιοπρέπειας, της αξιοκρατίας αλλά και της προσωπικής επιτυχίας και ευτυχίας.